Ang trahedya ni Christine Angelica Dacera noong umaga ng Enero 1, 2021, ay hindi lamang nagbago sa takbo ng Pagsalubong sa Bagong Taon, kundi nagdulot din ng isang malaking yugto ng pambansang kontrobersiya na naglantad sa iba’t ibang usapin ng lipunan—mula sa tumpak na pag-uulat ng pulisya hanggang sa malalim na paghuhusga ng publiko. Ang 23-taong-gulang na flight attendant ng PAL Express, na natagpuang walang malay sa isang bathtub sa City Garden Grand Hotel sa Makati, ay naging mukha ng isang kaso na hinati ang bansa, lalo na nang pumutok ang balita na ang kaniyang pagkamatay ay ulat na ‘rape-slay’, isang ulat na kalaunan ay sinubukang pabulaanan ng opisyal na resulta ng awtopsiya na nagsasabing ‘ruptured aortic aneurysm’ ang sanhi.

Ngunit habang umiikot ang atensyon ng bansa sa legal na labanan sa pagitan ng pamilya Dacera at ng mga kasamahan ni Christine sa silid, isang mas tahimik ngunit mas masakit na personal na trahedya ang nagaganap sa buhay ng ilan sa mga kaibigan ni Christine. Sila ay tinawag na “persons of interest”, agad hinusgahan ng publiko, at sapilitang naglabas ng mga detalye ng kanilang buhay na pribado—kabilang na ang kanilang kasarian. Ang kuwento ng mga gay na kasamahan ni Christine ay isang malalim na paglalarawan ng pagkakawasak ng buhay dulot ng pag-aakusa, at paano ginawang instrumento ang kanilang kasarian upang sila ay malagay sa alanganin at husgahan ng lipunan.

Kabilang sa mga nauna nang pinangalanan at pinalaya dahil sa kakulangan ng sapat na ebidensiya ay sina Rommel Galido, John Pascual Dela Serna III, at John Paul Halili. Ang mga lalaking ito ay kaibigan ni Christine, at ang ilan sa kanila ay hayag na nagpahayag ng kanilang kasarian sa gitna ng imbestigasyon upang ipagtanggol ang kanilang sarili.

Si John Paul Halili, halimbawa, ay nagbigay ng isang pahayag na nagbigay ng malaking emosyonal na impact sa publiko, na kinuwestiyon ang motibo ng akusasyon: “Bakla po ako. Never po akong nakipagtalik sa babae ever in my life. Hindi ako natu-turn on ng babae,” mariing depensa niya. Ang pagiging hayag sa kasarian ay naging bahagi ng kanilang pagtatanggol, iginigiit na hindi nila magagawa ang ipinaparatang na krimen. Sa gitna ng matinding panghuhusga, ang tanging sandata nila ay ang paglalabas ng pribadong impormasyon tungkol sa kanilang pagkatao, isang desisyon na nagdulot ng mas maraming problema kaysa solusyon sa kanilang personal na buhay.

Gayunpaman, ang pagpapahayag ng kanilang sexual orientation ay hindi naging madali. Hindi rin ito naging sapat upang ipagtanggol sila laban sa malalim at mabilis na paghuhusga ng madla, na kadalasan ay batay lamang sa emosyon at hindi sa ebidensya. Habang nagpapatuloy ang kaso, lumabas ang isang mas nakakagimbal na kuwento na nagpakita kung paano winasak ng kontrobersiya ang personal na buhay at pamilya ng isa sa mga kasamahan—si Valentine Rosales.

Si Valentine Rosales, na inilarawan bilang isa sa mga bading na nakunan pa ng CCTV footage na may interaksiyon kay Christine, ay isa sa mga labis na naapektuhan ng pangyayari. Sa isang panayam na isinagawa noong Pebrero 2021, ibinahagi ni Valentine ang malungkot na sinapit niya sa kamay ng sarili niyang pamilya. Ayon kay Valentine, matapos ang insidente at matapos niyang aminin ang kanyang tunay na kasarian—isang pag-amin na sapilitang nangyari dahil sa kaso—itinakwil siya ng kaniyang ama.

Ang kaniyang ama, na inilarawan niya bilang “Intsik, very close-minded, istrikto”, ay hindi matanggap ang kaniyang pagiging bakla. Ang pagiging sentro ng balita dahil sa isang malaking kontrobersya ay naging dahilan upang masira ang mahinang ugnayan nila ng kaniyang ama. Ang pinakamasakit na bahagi ng kaniyang salaysay ay nang siya ay umuwi sa kanilang tahanan at nadatnan niya na nakaempake na ang lahat ng kaniyang gamit.

“Nu’ng weekend po, pumunta po ako sa bahay ko kung saan po ako nakatira kasama ko ‘yung dad ko. Ayun, nakaempake na po lahat ng gamit ko, kinuha ko na lang po. Siya na po ang nag-empake,” malungkot niyang kuwento. Ayon sa kaniya, ang kaniyang ama na mismo ang nag-utos sa kanilang kasambahay na i-empake ang kaniyang mga gamit dahil ayaw na siya nitong makita sa bahay. Isang napakalaking dagok ang marinig at maranasan ang ganoong klaseng pagtatakwil, na nagdagdag sa bigat ng kaniyang dinadala sa gitna ng imbestigasyon. Ang pagkawala ng kaniyang ina noong 2012 ay lalo pang nagpabigat sa kaniyang kalagayan, dahil ang kaniyang ina, sa kaniyang pakiramdam, ay may ideya na sa kaniyang kasarian, at marahil ay magiging mas matanggap siya nito.

Bukod pa sa pagkawala ng tahanan, nawalan din ng trabaho si Valentine dahil sa kasong kinakaharap niya at sa negatibong atensiyon na idinulot nito. Ang kaniyang buhay ay literal na nawasak, na naging biktima ng hindi lamang ng isang trahedya kundi ng lipunang hindi pa rin lubusang tumatanggap sa mga taong kabilang sa LGBTQ+ community. Ang tanging panawagan ni Valentine ay ang mapatunayan na wala silang sala upang makabalik siya sa normal niyang pamumuhay at maasikaso ang kanyang pag-alis.

Ang insidente ay nagbigay-diin sa isang mas malaking usapin sa Pilipinas: ang paggamit ng sexual orientation bilang depensa at kung paano ito tinitingnan ng publiko at legal na sistema. May mga abogado na nagpaliwanag na ang sexual orientation ay hindi awtomatikong depensa sa kasong panggagahasa. Gayunpaman, binigyang-diin din na ang laban ay para sa katarungan at hindi laban sa komunidad ng LGBTQ+. Sa kabila ng mga pahayag na ito, hindi maiwasan na ang buong komunidad ay naramdaman ang bigat ng paghuhusga.

Ang kuwento ni Valentine Rosales ay nagpapaalala sa lahat na ang bawat kaso ng kontrobersiya ay may kaakibat na masalimuot na kuwento ng tao. Hindi lamang ang mga biktima ang naghihirap; maging ang mga “persons of interest” o mga akusado, lalo na ang mga biktima ng paghahanap ng hustisya na puno ng paghuhusga. Ang pag-iral ng close-mindedness at pagtatakwil sa pamilya dahil sa kasarian ay nagpapahiwatig na mayroon pang malalim na puwang sa pag-unawa at pagtanggap sa lipunan, lalo na kapag nag-uugnay ito sa isang high-profile na kaso.

Ang kaso ni Christine Dacera, na nagtapos sa pagpapawalang-sala sa maraming akusado dahil sa kawalan ng matibay na ebidensiya at ang opisyal na findings ng ‘natural cause’ ng pagkamatay, ay nag-iwan ng isang bakas ng sakit at pagkalito. Ngunit para kina Valentine at sa iba pa, ang iniwan ng kaso ay hindi lamang pagkalito sa batas, kundi ang pagkasira ng kanilang personal na buhay at ang pagkawala ng pagtanggap mula sa mga taong mahal nila.

Ang pagbabahagi ng kanilang kuwento, tulad ng ginawa ni Valentine, ay nagbigay ng boses sa mga taong nadamay na hindi lamang lumalaban para sa kanilang kalayaan sa kaso, kundi pati na rin para sa kanilang karapatan sa pagtanggap at normal na pamumuhay. Ang kanilang karanasan ay nagpapakita ng kalupitan ng cancel culture at ang bilis ng paghuhusga na hindi nagbibigay ng pagkakataon para sa buong katotohanan. Sila ay tinuturing na mga villain ng kuwento, sa halip na mga kaibigan na nagdiwang at nagulat sa trahedya na nangyari.

Habang patuloy na hinahanap ng pamilya Dacera ang kanilang sariling katarungan, dapat ding tingnan at bigyan ng pansin ang kalagayan ng mga taong nadamay. Ang pagiging bahagi ng LGBTQ+ community ay hindi dapat maging dahilan para sila ay doblehin ng paghihirap, na husgahan at itakwil sa gitna ng paghahanap ng katotohanan. Ang istorya ni Valentine Rosales ay isang panawagan para sa mas malawak na pag-unawa at pagkakaisa, at isang paalala na ang katotohanan ay mas masalimuot kaysa sa simple at madaling balita na ating nababasa at napapanood. Ang kanilang pagkawala ng trabaho, ang pagpapalayas sa sariling tahanan, at ang pagkawala ng karangalan ay isang matinding paalala na ang katarungan ay hindi lamang para sa iisa kundi para sa lahat ng nasangkot at naapektuhan. Kailangan ng buong bayan na tingnan ang kabuuang epekto ng kasong ito, hindi lamang sa legal na aspeto, kundi pati na rin sa aspeto ng karapatang pantao at emosyonal na kalagayan ng bawat isa. Ang pagkamit ng tunay na kapayapaan ay mangyayari lamang kung makakamit ang katarungan, kasabay ng pagtanggap at pagkakaisa sa lipunan.