Sa gitna ng matahimik at tila nakatagong ganda ng Surigao del Norte, isang madilim na katotohanan ang pilit na ibinubunyag ng Department of Justice (DOJ). Sa pinakahuling ulat mula sa imbestigasyon sa Socorro Bayanihan Services Inc. (SBSI), na pinamumunuan ni Jeyrence Quilario o mas kilala bilang si “Senior Agila,” lalong lumalim ang mga ebidensya ng pang-aabuso, partikular na sa mga pinakamahihina sa lipunan—ang mga bata.

Ang Mapait na Katotohanan sa Sitio Kapihan

Sa ginawang pagpupulong ng iba’t ibang ahensya ng pamahalaan kamakailan, naging sentro ng usapin ang kalagayan ng mga menor de edad sa Sitio Kapihan. Ayon kay Justice Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla, nadiskubre ng mga awtoridad ang hindi bababa sa 20 menor de edad na babae na ikinasal sa mga lalaking di hamak na mas matanda sa kanila. Hindi lamang ito usapin ng moralidad; ito ay isang tahasang paglabag sa umiiral na batas ng Pilipinas.

Bukod sa mga batang babae, may tatlo ring kabataang lalaki na natuklasang nasa ilalim ng “common-law relationship” o nakikipag-live-in sa mga mas nakatatanda sa kanila. Ang mga ugnayang ito ay binuo sa loob ng balwarte ng SBSI, kung saan ang mga patakaran ng grupo ang tila sinusunod sa halip na ang batas ng bansa.

Kasal na Walang Bisa at Labag sa Batas

Mariing binigyang-diin ni Secretary Remulla na ang anumang kasalang naganap sa loob ng naturang grupo ay itinuturing na “void” o walang bisa sa ilalim ng Civil Code at Family Code ng Pilipinas. Sa ating bansa, mayroong itinakdang age of consent at age of marriage. Ang sinumang hindi nakatutugon sa mga requisites na ito ay hindi maaaring ikasal, at ang sinumang nag-solemnize ng mga ganitong unyon nang walang kaukulang awtoridad ay nahaharap sa mabigat na parusa.

“Kasal-kasalan kung tutuusin,” ani Remulla, dahil hindi kinikilala ng estado ang mga seremonyang ito. Ngunit sa kabila ng pagiging “peke” ng kasal, ang epekto nito sa mga bata ay tunay at mapanira. Ang mga batang ito ay ninakawan ng pagkakataong mag-aral at mamuhay nang normal, at sa halip ay isinabak sa responsibilidad ng pagiging asawa sa murang edad.

Malnutrisyon at Kakulangan sa Serbisyo

Hindi lamang emosyonal at legal na pang-aabuso ang kinakaharap ng mga bata sa Socorro. Ayon sa findings ng Department of Social Welfare and Development (DSWD), nakababahala ang antas ng malnutrisyon sa komunidad. Marami sa mga bata ang kulang sa timbang at hindi nakatatanggap ng sapat na nutrisyon at serbisyong pangkalusugan tulad ng immunization at vaccination.

Dahil ang Sitio Kapihan ay nasa loob ng isang protected area at napakalayo sa sentro ng bayan, naging mahirap ang pag-abot ng serbisyo ng gobyerno. Ang pinakamalapit na paaralan ay nangangailangan ng tatlong kilometrong lakad—isang oras na paglalakbay sa paanan ng bundok para lamang makapasok ang isang bata. Ang ganitong isolasyon ang naging mitsa upang ang mga residente ay bumuo ng sarili nilang sistema, na sa kalaunan ay naging isang kulto sa ilalim ng pamumuno ni Senior Agila.

Pananagutan ng mga Magulang at Lider

Sa ilalim ng imbestigasyon, hindi lamang si Senior Agila at ang mga lider ng SBSI ang tinitignan ng DOJ. Binigyang-babala rin ni Secretary Remulla ang mga magulang ng mga biktima. Kung mapatutunayang ang mga magulang ang naging tulay o nagpahintulot sa maagang pagpapakasal ng kanilang mga anak, maaari silang sampahan ng kaso at mawalan ng parental authority.

Sa kasalukuyan, puspusan ang case building ng mga ahensya. Ayon sa DOJ, may mga “network of influence” sa loob ng grupo na siyang nagpapatupad ng mga maling patakarang ito. Tiniyak ng pamahalaan na gagamit sila ng “holistic approach”—hindi lamang pagpapakulong sa mga maysala, kundi ang pagbibigay ng kumpletong social services upang maibalik sa normal ang buhay ng mga residente, lalo na ang mga bata.

Ang trahedya sa Socorro ay nagsisilbing isang malakas na gising sa gobyerno na kailangang mas paigtingin ang pagbabantay sa mga liblib na lugar upang hindi na maulit ang ganitong uri ng sistematikong pang-aabuso. Ang laban para sa hustisya ay hindi lamang para sa 20 batang ikinasal, kundi para sa buong komunidad na nabulag ng maling pananampalataya.

Full video: