Sa isang makapigil-hiningang serye ng pagdinig sa Mababang Kapulungan ng Kongreso, muling naging sentro ng kontrobersya ang Office of the Vice President (OVP) sa pangunguna ni Bise Presidente Sara Duterte. Ang pangunahing usapin: ang paggamit ng daan-daang milyong pisong Confidential Funds na tila nababalot ng misteryo, mga kwestyonableng resibo, at isang sistema ng pamamahala na inilarawan mismo ng kanilang Chief of Staff bilang “compartmentalized.”

Sa gitna ng mainit na pagtatanong ni Congressman Jude Acidre, lumabas ang mga detalyeng nagpapakita ng malalim na bitak sa transparency ng OVP. Ang pagdinig ay hindi lamang tungkol sa numero, kundi tungkol sa pananagutan ng mga opisyal sa bawat sentimo ng buwis na ibinabayad ng mga Pilipino. [49:11]

Ang Rebelasyon ni Attorney Zuleika Lopez

Isa sa mga pinaka-kontrobersyal na bahagi ng pagdinig ay ang testimonya ni Attorney Zuleika Lopez, ang Chief of Staff ni VP Sara Duterte. Sa kabila ng kanyang mataas na posisyon, inamin ni Lopez na wala siyang direktang kaalaman o kinalaman sa pagtatalaga ng mga Special Disbursing Officers (SDO) na humahawak sa Confidential Funds. Ayon sa kanya, ang mga naturang desisyon ay direktang nagmumula sa Bise Presidente bilang Head of Agency. [23:38]

Dito lumabas ang terminong “compartmentalized.” Ipinaliwanag ni Lopez na ang kanyang tungkulin ay nakatuon lamang sa operasyon ng mga socioeconomic programs ng opisina, habang ang usapin ng Confidential Funds ay tila isang hiwalay na mundo na hindi dumadaan sa kanyang mesa. [49:45] Ang pag-aming ito ay nagdulot ng pagkagulat sa mga mambabatas, lalo na’t bilang Chief of Staff, inaasahang siya ang may kontrol at superbisyon sa lahat ng mahahalagang administratibong galaw sa loob ng OVP.

Ang Koneksyong Davao at ang mga Pinagkakatiwalaang SDO

Naging mainit din ang talakayan tungkol sa pagkakakilanlan nina Gina Acosta at Edward Fajarda, ang mga SDO na itinalaga para sa OVP at Department of Education (DepEd) noong panahon ni Duterte. Napansin ng mga mambabatas na ang mga taong ito ay may mahabang kasaysayan ng pagtatrabaho sa ilalim ni Sara Duterte mula pa noong siya ay Mayor ng Davao City. [21:51]

Tinanong ni Congressman Acidre kung bakit ang mga taong ito ang napili para humawak ng daan-daang milyong piso. Bagama’t iginiit ni Lopez na “trust and confidence” ang basehan, kinuwestyon ng komite kung sapat na ba ang tiwala para isantabi ang tamang proseso at accountability. [27:07] Ang kawalan ng malinaw na basehan sa kanilang kwalipikasyon maliban sa pagiging malapit sa Bise Presidente ay nagbigay-daan sa hinala ng favoritism at kakulangan sa check and balance.

Isyu ng mga “Pekeng Resibo” at Audit ng COA

Hindi rin nakaligtas sa pagsusuri ang mga dokumentong isinumite ng OVP sa Commission on Audit (COA). May mga ulat na lumabas tungkol sa mga resibong tila hindi kapani-paniwala—mga transaksyong naganap sa loob lamang ng ilang araw na umabot sa milyon-milyong piso. Sa pagdinig, lumitaw ang usapin kung ang mga pondong ito ay tunay bang nagamit para sa National Security o kung ito ay nagamit sa mga aktibidad na labas sa mandato ng ahensya. [19:09]

Sinubukan ng legal team ng OVP na igiit ang “National Security” privilege para hindi ilabas ang mga detalye ng kanilang liquidation. Gayunpaman, mabilis itong sinalungat ng mga mambabatas. Ipinaliwanag nila na may malaking pagkakaiba ang “Intelligence Funds” na para sa militar at pulisya, at ang “Confidential Funds” na para sa mga civilian agencies tulad ng OVP. Ayon sa COA, ang Confidential Funds ay dapat pa ring sumailalim sa tamang audit at hindi pwedeng gamiting dahilan ang seguridad para umiwas sa pagsusuri ng Kongreso. [20:38]

Ang “Stupid or Lying” Moment

Sa tindi ng tensyon, hindi na nakapagpigil si Congressman Acidre nang sabihin ni Lopez na wala siyang alam sa mga mahahalagang dokumentong pinipirmahan ng Bise Presidente. Sa puntong ito, binitawan ng mambabatas ang mga katagang: “Either you’re stupid, or you’re lying.” [01:43:21] Bagama’t kalaunan ay ipina-strike out ang salitang ito sa record dahil sa kawalan ng decorum, malinaw nitong ipinakita ang pagkadismaya ng Kongreso sa tila “paghuhugas-kamay” ng mga opisyal ng OVP.

Ang Hamon sa Transparency

Ang pagdinig na ito ay nagbukas ng mas malalim na diskusyon tungkol sa kung paano dapat ginagamit ang pondo ng bayan. Ang bilyong pisong budget ng OVP at DepEd noong nakaraang taon ay dapat sanang napunta sa mga armchair, silid-aralan, at tulong para sa mahihirap. Ngunit dahil sa tila malabong sistema ng paggastos ng Confidential Funds, maraming Pilipino ang nagtatanong kung nasaan na ang hustisya. [01:00:24]

Sa huli, ang mensahe ng Kongreso ay malinaw: Walang sinuman, kahit ang Bise Presidente, ang mas mataas sa batas. Ang bawat piso ay dapat maipaliwanag, at ang bawat opisyal ay dapat handang humarap sa pagsusuri ng taumbayan. Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, inaasahan ng publiko na lalabas ang katotohanan at magkakaroon ng kaukulang parusa sa mga mapapatunayang nagmalabis sa kapangyarihan at naglustay sa kaban ng bayan.

Full video: