Sa gitna ng lumalalang tensyon sa pulitika at ekonomiya ng bansa, isang mas malaking usapin ang tila pilit na ibinabaon sa limot ng kasalukuyang administrasyon—ang tunay na estado ng kalusugan ng Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. Nitong mga nakaraang araw, naging maugong ang mga espekulasyon sa social media: Buhay pa ba ang Pangulo? O sadyang malala na ang kanyang karamdaman kaya hindi ito mailabas sa publiko?

Ang usaping ito ay hindi lamang basta tsismis sa kanto. Ito ay nag-ugat sa mga serye ng pangyayaring tila hindi nagtutugma at mga pahayag mula mismo sa mga opisyal ng Palasyo na nagbibigay ng kalituhan sa taong bayan. Sa isang bansang demokratiko, ang kalusugan ng pinuno ay isang national security concern, ngunit bakit tila balot ng misteryo ang nangyayari sa loob ng Malakanyang?

Ang Pag-amin sa ‘Maximum Pain’

Ang mitsa ng panibagong bugso ng diskusyon ay ang pahayag ni Palace Press Officer Usec. Clarisa Castro. Sa kanyang paglalarawan sa kalagayan ng Pangulo matapos ma-diagnose na may diverticulitis (pamamaga ng bituka), ginamit niya ang katagang “maximum level of pain.” Sa medikal na aspeto, ang “maximum pain” ay nangangahulugang hindi na makayanan ng pasyente ang sakit, namimilipit na ito, at madalas ay hindi na makakilos o makapag-isip nang maayos.

Sinabi rin sa ulat na dahil sa sakit na ito, nawalan na ng ganang kumain ang Pangulo. Dito nagtatanong ang marami: Kung ang isang tao ay nasa sukdulang sakit at hindi na kumakain, paano nito nagagampanan ang mabigat na tungkulin ng pagpapatakbo sa bansa? Ang diverticulitis, kung mapapabayaan, ay maaaring humantong sa sepsis o pagkalason ng dugo, na isang nakamamatay na kondisyon.

Nasaan ang Proof of Life?

Sa kabila ng mga ulat na ito, ang ipinapakita ng Malakanyang sa publiko ay mga video at larawan na tila “pre-recorded” o di kaya’y gawa ng Artificial Intelligence (AI). Napansin ng mga mapagmasid na netizen na ang mga inilalabas na “current events” ng Pangulo ay tila walang konkretong ebidensya ng petsa o live interaction sa media.

“Bakit hindi magpatawag ng press conference?” Ito ang sigaw ng bayan. Noong panahon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte, madalas ang “Talk to the People” kung saan kahit hatinggabi ay nakikita ang Pangulo na nakikipag-usap sa kanyang gabinete at sa media. Ngunit ngayon, tila isang anino na lamang ang Pangulo na paminsan-minsan ay nagpapakita sa mga edited na video. May mga ulat pa ng convoy ng mga ambulansya at PSG na nakitang papasok sa mga malalaking ospital tulad ng St. Luke’s sa madaling araw, na lalong nagpapatindi sa hinala ng publiko.

Ang Konstitusyonal na Aspeto ng Kapangyarihan

Ayon sa ating Saligang Batas (Article 7, Section 11-12), mayroong malinaw na proseso kung sakaling ang Pangulo ay maging “incapacitated” o hindi na kayang gampanan ang kanyang tungkulin. Maaaring magdeklara ang Pangulo mismo ng kanyang kawalan ng kakayahan, o di kaya’y ang mayorya ng kanyang Gabinete ang magpasa ng sulat sa Kongreso upang pansamantalang ilipat ang kapangyarihan sa Bise Presidente.

Gayunpaman, tila malabo itong mangyari sa ilalim ng kasalukuyang administrasyon. Ayon sa mga kritiko, pilit na itinatago ang katotohanan upang mapanatili ang kontrol sa gobyerno at maipagpatuloy ang mga pansariling interes ng mga nakapaligid sa Pangulo. Ang pananakot na kakasuhan ang sinumang magpapakalat ng “fake news” tungkol sa kalusugan ng Pangulo ay tila paraan lamang upang busalan ang bibig ng mga naghahanap ng katotohanan.

Ang Karapatan ng Mamamayan

Hindi krimen ang magtanong tungkol sa kalusugan ng pinuno ng bansa. Karapatan ng bawat Pilipino na malaman kung ang taong nakaupo sa pinakamataas na posisyon ay nasa tamang wisyo at pisikal na lakas pa upang mamuno. Ang paggamit ng mga lumang video, AI, at pananakot ay hindi solusyon sa lumalaking duda ng publiko.

Hangga’t hindi nagpapakita ang Pangulo sa isang tunay, live, at unedited na kaganapan kasama ang mga independiyenteng media, mananatiling buhay ang mga katanungan. Patay na nga ba? Nasa freezer lang ba? O sadyang mahina na at hindi na kayang lumitaw? Ang katahimikan at misteryong ito ay nagpapakita lamang ng isang administrasyong tila takot sa sariling anino at mas pinahahalagahan ang imahe kaysa sa integridad ng serbisyo publiko.

Sa huli, ang katotohanan ay parang tubig—gaano mo man subukang ikulong o itago, makakahanap at makakahanap ito ng butas upang lumabas. Ang bayan ay naghihintay, at hindi na sapat ang mga pre-recorded na paliwanag. Gusto naming makita ang “warm body” ng aming pinuno.