Sa gitna ng halos linggo-linggong pagtaas ng presyo ng gasolina at krudo, isang usapin ang muling nag-viral sa social media na gumising sa damdamin ng libo-libong Pilipino. Marami ang nagulat nang malaman na noong panahon ng dating pangulong Ferdinand Marcos Sr., ang gobyerno mismo ng Pilipinas ang may-ari ng Petron Corporation. Ang impormasyong ito ay hindi lamang basta chismis kundi isang seryosong paalala tungkol sa kung paano hinahawakan ng ating bansa ang enerhiya noon kumpara sa hirap na nararanasan ng mga ordinaryong mamamayan ngayon. [00:01]

Ang Petron Bilang “Ina ng Lahat ng Oil Companies”

Noong taong 1973, itinatag ang Petron sa ilalim ng Philippine National Oil Company (PNOC). Ang pangunahing layunin ni Marcos Sr. sa pagtatatag nito ay upang masigurado na may sariling sandigan ang bansa pagdating sa enerhiya. Sa panahong iyon, ang Petron ang itinuturing na pinakamalaking kumpanya ng langis sa buong Pilipinas at tinaguriang “ina ng lahat ng oil companies.” Dahil ang pamahalaan ang may kontrol, nagsilbi itong panangga o shock absorber para hindi agad sumipa ang presyo ng transportasyon at pagkain tuwing may gulo sa pandaigdigang merkado. [01:30]

Ang gobyerno noon ang nagdidikta ng presyo ng gasolina base sa kapakanan ng taumbayan, hindi tulad ngayon na tila nanonood na lamang ang pamahalaan habang nagtataas ng singil ang mga higanteng korporasyon. Ang kapangyarihang ito ng estado ay mahalaga upang protektahan ang mga ordinaryong manggagawa at mga tsuper mula sa matinding inflation o pagmahal ng bilihin. [01:54]

Ang Mapait na Katotohanan ng Privatization

Ang nakakalungkot na bahagi ng kasaysayan ay nagsimula matapos ang pamumuno ni Marcos Sr. Unti-unting ibinenta sa mga pribadong korporasyon ang mga ari-arian na dapat sana ay para sa publiko. Noong 1994, sa ilalim ng administrasyon ni Pangulong Fidel V. Ramos, sinimulang ibenta ang malaking bahagi ng Petron sa dayuhang kumpanyang Saudi Aramco. kalaunan, tuluyan na itong napunta sa pribadong sektor, at kasabay nito ay nawalan ng boses ang gobyerno sa pagpapatakbo at pagdidikta ng presyo nito. [05:05]

Hindi lang Petron ang nawala; pati ang mga serbisyo sa tubig at kuryente ay isinailalim sa “privatization.” Ito ang proseso kung saan ang mga serbisyong pampubliko ay napupunta sa kamay ng mga negosyante na ang pangunahing layunin ay kumita. Kaya naman tuwing nagtataas sila ng singil, wala tayong ibang pagpipilian kundi magbayad dahil sila na ang may hawak ng mga tubo at kable na kailangan natin sa araw-araw. [02:51]

Ang Oil Deregulation Law: Ang Batas na Nagtanggal ng “Pangil” ng Gobyerno

Noong 1998, ipinasa ang Oil Deregulation Law. Ito ang batas na tuluyang nagtanggal sa kapangyarihan ng gobyerno na makialam sa pagtatakda ng presyo ng langis. Dahil dito, naging purong negosyo na lamang ang presyuhan ng petrolyo. Ang Department of Energy (DOE) ay nawalan ng pangil na pigilin ang anumang pagsasamantala dahil nakatali ang kanilang mga kamay ng batas na ito. Ito ang dahilan kung bakit kahit anong reklamo natin sa mahal ng gasolina, ang tanging nagagawa ng gobyerno ay magbigay ng kakaunting ayuda na hindi naman sapat sa pangmatagalang hirap. [05:47]

Sayang na Pundasyon: Ang Bataan Nuclear Power Plant

Bukod sa Petron, may isa pang higanteng proyekto na itinayo noong dekada 70 upang iligtas tayo sa energy crisis—ang Bataan Nuclear Power Plant (BNPP). Layon sana nito na gawing mura ang kuryente sa bansa upang hindi tayo palaging nakadepende sa mahal na imported na langis. Ngunit matapos ang termino ni Marcos Sr., ang BNPP ay sadyang itinigil at hinayaang mabulok sa loob ng maraming dekada dahil sa matinding pamumulitika. [08:11]

Habang ang ibang bansa ay umaasa sa nuclear energy para mapanatiling mura ang kanilang kuryente, ang Pilipinas ay mas piniling ibaon sa limot ang isang pasilidad na nakatayo na sana. Ngayon na nasa gitna tayo ng National Energy Emergency, doon lang natin napagtatanto kung gaano kalaki ang nawala sa atin dahil sa mga maling desisyon ng nakaraan. [08:59]

Hamon sa Kasalukuyan

Ang viral post tungkol sa Petron ay hindi lamang pagbabalik-tanaw sa nakaraan; ito ay isang malakas na sampal sa kasalukuyang bulok na sistema. Nakakapanghinayang isipin na ang mga pundasyon para sa ating energy security ay ipinagbili at kinalimutan. Sa huli, ang mga ordinaryong mamamayan ang pumapasan ng bigat ng bawat maling pirma at bawat proyektong itinigil sa tuwing nagbabayad tayo ng kuryente at nagpapakarga ng gasolina. [10:34]

Kailangan nating tanungin ang ating mga sarili: Kung nasa gobyerno pa ba ang Petron at kung pinatakbo lang ang ating sariling nuclear power plant, gagaan ba ang buhay nating mga Pilipino? O baka naman huli na ang lahat para baguhin ang sistemang ating kinagisnan? Ang mahalaga ay mamulat tayo sa katotohanan upang sa susunod, hindi na tayo muling malamutak ng matataas na presyo na bunga ng maling pamumuno. [10:44]